Sodium benzoate

بنزوات سدیم

Sodium benzoate

IUPAC نام

E211, benzoate of soda

نام های دیگر

خصوصیات

NaC6H5CO2

فرمول مولکولی

144.11 g mol−1

جرم مولکولی

1.44 g cm−3

چگالی

>300 °C

دمای ذوب

 

       

 

 

 

 

 

  

   در صنعت غذا یکی از مهمترین پارامترهای تولید و مصرف ، بالا بردن زمان ماندگاری محصولات می باشد . به همین منظور از افزودنی های غذایی استفاده می شود  . پایدار کننده های شیمیایی به شرط عدم تجاوز از مرز استاندارد بین المللی در بالا بردن زمان ماندگاری محصولات نقش بسزایی را ایفا می کنند و در کنترل تخریب میکروبی(آنتی باکتریال)،(آنتی کپک) و (آنتی قارچ)و پایدار کننده های UV و آنتی اکسیدان ها و...موثر می باشند، یکی از مهمترین پایدار کننده های صنایع غذایی اسید بنزوییک (C6H5COOH) واملاح آن که ازکربوکسیلیک اسیدهای آروماتیک می باشندخاصیت ضدعفونی کنندگی داشته و در کنسرو سازی و تهیه مرباجات و رب گوجه فرنگی به مقدار فراوان  به عنوان نگهدارنده مصرف می شوند.

این ماده باکتری ها را از بین نمی برد فقط فعالیتشان را متوقف می سازد  سدیم بنزوات توانایی غیرفعال سازی قارچ ها را دارد . اثر این ماده را می توان در شرایط اسیدی با pH کمتر از 6/3 مشاهده نمود.

سدیم بنزوات که در علوم صنایع غذایی با نام اختصاری 211E می باشد بطور معمول  به عنوان نگهدارنده مواد غذایی در نوشابه های گازدار،مربا و آبمیوه هایی با پایه اسید سیتریک ، سرکه سالاد وترشی جات همچنین در سس غذاهای چینی نظیر سویا سس وخردل  بکار می رود.

بنزوات سدیم را می توان در دهان شویه ها با پایه الکلی و جلادهنده های فلزی پیدا کرد.از این ماده در اکثر نوشابه های غیر الکلی استفاده می شود.در طبیعت این ماده را می توان در برخی گیاهان مثل سیب و آلو مشاهده نمود.

 وزارت بهداشت آمریکا حد مجاز غلظت آن را به عنوان نگهدارنده تا %1/0 تعیین کرده است . برنامه بین المللی سلامت شیمیایی ؛اثر آن را بر انسان mg/kg/day 852-647 وزن بدن بی اثر اعلام کرده است.

اسید بنزوییک و بنزوات سدیم به عنوان مواد دارویی در بیماران مبتلا به چرخه آنزیمی اوره آز نیز مصرف می شود. گفته مي شود بسياري از هيدروكربن­هاي آروماتيك غير فعال، فوق­العاده کارسینوژن(سرطانزا)هستند که ازهيدروكربن هاي آروماتيك توسط ارگانيسم هاي زنده متابوليزه شده و تركيب فعالي رامي­سازند همچنین با DNA وارد واكنش شده ومي توانند ساختمان ژنتيكي سلول را تغيير داده و موجب توليد مثل هاي غير قابل كنترل شوند.

 با توجه به اهميت سلول هاي اجدادي تخمک كه تقسيمات ميتوز و ميوز را پشت سر مي­گذارند و اينكه DNA سلولي در آنها فعال است موادی مانند بنزوات سدیم می­توانند بر تقسيم سلولي در آنها اثرات سویي بگذارد. در اثر بنزوات سديم تغييرات هيپرپلاستيك و دژنراتيو در سلولهاي كبدي و كليوي و حتي بيضه ديده مي­شود ولي تغييــرات پاتولوژيك در سلولهاي مغزي وجــــود ندارد. با انجام مطالعاتی بر روي حيوانات آزمايشگاهي و بر روي اندام هاي قلب، طحال، كليه، كبد و مغز نشان داده شد بنزوات سديم آثار سویي مانند گرانولاسيون شديد پوست و حتي آسيب هاي جدي در سلول هاي مغزي دارد. كاهش وزن بدن، تغييراتي در يون هاي پلاسمـــا و حتي در مــواردي مرگ وجود دارد. در مطالعات انجام شده کاهش وزن جنین، افزایش وزن کبد و بروز ضایعـــاتی در CNS (سیستم اعصاب مرکزی)، افـــزایش مرگ ومیر جنین ها، بروز  ناهنجاری های مادرزادی در ستون مهــره ها و سلـــول های شبکیه چشم، افزایش اسپرم های ناهنجار و بروز نواقص جنینی در ناحیه کراینوفاسیال (به ویژه میکروسفالی) و ناهنجازی های روده ای در جنین قورباغه از عوارض مصرف بنزوات سدیم در جنین موش گزارش گردیده است. ماده ۲۱۱ E موجب بيماري و ناراحتي‌هايي چون سيروز، پاركينسون و اختلالات در DNA مي‌گردد. اسید بنزویک و بنزوات سدیم به عنوان یکی از عوامل شیمیایی محیطی می توانند موجب کاهش روند فولیکولوژنز شوند و فرآیند اووژنز و تخمک گذاری را مختل نمایند.

مطالعات نشان می دهد بنزوات سدیم به علت ایجاد رادیکال های آزاد می تواند تغییراتی در DNA سلولی ایجاد کند .

براساس گزارش اداره استاندارد و تحقيقات صنعتى ايران، استفاده از اين ماده در هر نوع آبميوه غيرمجاز است. علت غيرمجاز بودن استفاده از بنزوات سديم در آبميوه اين است كه آبميوه به صورت گرم در قوطى ريخته و پر مى شود و به دليل واكنش هايى كه بنزوات سديم در حرارت انجام مى دهد، استفاده از آن ممنوع است اما در نوشابه ها به دليل اين كه نوشابه به صورت سرد پر مى شود، استفاده از آن ماده مجاز است.

همچنين بنابر اين گزارش ،شركت كوكاكولا كه از ابتداي تاسيس خود فرمول تركيبات اين نوشابه را همچون رازي پنهان مي‌كرد، در پي واكنش‌هاي شديد اعلام نمود كه ماده E۲۱۱ را از فرمول خارج خواهد كرد.

 

بنزوات سدیم

   

   پیشنهاد می شود در مواد غذایی و دارویی از211E استفاده نشـود و در صورت نیاز از مواد جایگزین استفاده گردد اما همانطور که می دانیم نوع بشر درزندگی امروزه  خویش به طور دائم در تماس با مواد شیمیایی مضر که خاص زندگی صنعتی است  می باشد این مواد خواسته یا ناخواسته از بعد از انقلاب صنعتی در محیط زندگی ما وارد شده است.

با مطالعاتی که دانشمندان انجام داده اند توصیه می گردد حتی الامکان روند زندگی خود را برپایه رعایت اصول بهداشت سلامت جامعه و فردی،توسعه پایدار،کشاورزی پایدار و بویژه کشاورزی ارگانیک سوق دهیم.

+ نوشته شده توسط دکـتر پورنگ کسرایی در پنجشنبه نوزدهم آذر 1388 و ساعت 1:17 |